Gümüş ve çevresinde eğitim-öğretim hareketleri cami okulu ve tekke eğitimi ile başlar. Ahi Basri, Ahi Berrak babalar Gümüş çevresinde Ahiliği yaymak ve İslam dini üzerine bilgi vermek amacıyla çalışmalarına başlamışlardır. Bu maksatla büyük bir tekke meydana getirilmiş ve vakfı da tanzim edilmiştir. Gümüş'te ilk maarif ışığını yakan bu iki büyük insanın türbeleri Tekke Hamamı yakınında bulunmaktadır. Bilim işlerini bir arada yürütmek için önce Maden Emiri, sonra 816 yılında Beylerbeyi Halil Paşa Selçuk mimarisi üzerine (senkin taştan) bir yüksek medrese yaptırmıştır. Buna Medrese-i Haliliye denir. Medrese Cumhuriyet devrine, yani medreselerin lağvına kadar devam etmiştir.
 GÜMÜŞ İLKOKULU
   1- Gümüş'te ilköğretim çalışmaları önceleri camilerin yakınlarında mahalle okulu olarak faaliyet göstermiştir. Tedrisat-ı İptidaya kanununun çıkışından sonra 1905 yılında padişah Abdülaziz zamanında inas (kız) ve zikur (erkek) okulları olmak üzere bir binada iki okul açılmıştır. Ahşap olan bu okulda daha sonra rüştiye (ortaokul) eğitim ve öğretim yapmıştır.
   2- Gümüş Erkek mekteb-i iptidaisi 1928'de kabul edilen tevhid-i tedrisat kanununa kadar devam etmiştir.
   3- Gümüş kız mekteb-i iptidaisi 1928 yılına kadar devam etmiştir.
  4- Gümüş tevfikiye mektebi kız,erkek mekteplerinin 1,2,3. sınıflarının birleşmesinden sonra eski kız mektebinden 4 ve 5. sınıflar bu okulda dedrisat yapmışlardır. Tevfikiye ve Fevziye mekteplerinin ikisi ancak 5 sınıflı bir ilkokul kapasitesinde iseler de ayrı ayrı okul müdürlerinin idaresinde birer okul idiler. Sonradan bu iki okul şimdiki ortaokulun yerinde bulunan 2 katlı ahşap binada 1930 yılında birleştirilerek Gümüş İlkokulu adını aldı. Bu okulda köylerde eğitmenler tarafından ilkokulun1,2,3. sınıfı okutulan öğrenciler pansiyonlu olarak, 4ve 5. sınıfı okumak, ilkokul diploması almak üzere alınırlardı. Bu durum 1945 yılına kadar devam etmiştir.
     İki katlı ahşap binanın eskimesiyle 1956 yılında mahalli olarak Gümüş İlkokulu yaptırma derneği kurulmuş, şimdiki ilkokul yaptırılarak 1957 yılında eğitime açılmıştır. Bugüne kadar Gümüş ilkokulundan diploma alanların sayısı 2607 kişidir.

GÜMÜŞ ORTAOKULU'NUN TARİHÇESİ

     Irgat mahallesi-Armağan sokakta bulunan, ön cephe itibariyle Cumhuriyet alanına bakan ortaokul 529m2 üzerinde ön ve arka bahçe ortasına kurulmuştur.
     Bugünkü binanın yerinde, işletilmekte olan Gümüş madeni- Maden Emiri'nin oturduğu büyük bir bina vardı. Bu binada sıra ile nahiye müdürlüğü ve karakol komutanlığı bulunmuştur. Daha sonra bina ilkokul olarak kullanılmaya başlanılmıştır.
     Ahşap bina zamanla ihtiyaca cevap veremez olmuştur. Gümüşhacıköy ilçesine zor şartlar altında gidip gelen öğrencileri düşünen Gümüşlüler 1957 yılında ortaokulu yaptırma derneğini kurmuşlar. Derneğin kurucuları olarak; Kemal AYHAN, Dursun ALAÇAM, Mehmet GÜMÜŞTEKİN bilinen şahsiyetlerdir.
     Gümüşlülerin, yaptırma derneğinin üstün gayretleriyle ve zamanın Amasya valisi Mehmet VARINLI'nın hamiliyle okul 1960 yılında yaklaşık 3 yıl içerisinde tamamlanmıştır.
      Ortaokul 5 sene öğretime açılamamıştır. Bu zaman zarfında bina 2 yıl tekele tütün deposu olarak kiraya verilmiştir. 1965-1966 öğretim yılında Milli Eğitim Müdürü N. Güngör KISAPARMAK'ın yardımıyla 103 öğrenciyle öğretime başlamıştır.
     1993 yılında ilköğretim okuluna dönüştürülen okulumuz 1998-1999 öğretim yılından itibaren kesintisiz 8 yıllık eğitime başlamıştır.

GÜMÜŞ İLKÖĞRETİM OKULU

     1993 Yılında ilköğretim okuluna dönüştürülen okulumuz 1998-1999 öğretim yılından itibaren 8 yıllık eğitime başlamıştır.
     Okulumuzda halen 2 Anasınıfı, 6 I. Kademe ve 4 II. Kademe olmak üzere 12 şube ile eğitim öğretime devam edilmektedir.